Simke Kloosterman in vijfvoud

In het iepenloftspul van Harkema duikt een prijswinnende jeugdboekenschrijver via de computer en boeken in het leven van schrijfster Simke Kloosterman (1876 -1938). Vijf speelsters geven gestalte aan de Friese schrijfster, als klein meisje, als puber en als volwassen vrouw. Naast Stefan Spiering als Sido Ydeman staan Natasja Elzinga, Anthe van der Veen en Frouke Holtrop. Vooraan de ‘lytse Simkes', Shana van der Meer en Regina Kazemier.

Door Fedde Dijkstra, foto's Marcel van Kammen/Jilmer Postma

Myn hert is in wylde fûgel,
In wylde fûgel fan wjuk,
Hoe fleach er oer seeën en wrâlden,
Syn iensumens, dat wie syn lok.

Het iepenloftspul van Harkema gaat over het leven van Simke Kloosterman (1876-1938), die haar eigen hart in dichtregels vergeleek met een wilde vogel.

Vooral het persoonlijk leven van de Friese schrijfster uit Twijzel – met onmin tussen haar ouders en twee afgebroken verlovingen - bevat genoeg dramatiek om een breed hedendaags publiek aan te spreken, denken regisseur Tineke Broers en haar rechterhand Rita Wijnsma.

Als duo hebben ze al vijf iepenloftspullen op hun naam staan – twee keer Burgum en drie keer Harkema. Na Eije Wijkstra en Durk Tabak had het voor de hand gelegen om de trilogie te voltooien met Jan Hut. Maar regisseur Broers hoefde niet zo nodig in die vriendenkring te blijven hangen. ,,Ik woe ek wolris wat oars as moard en deaslach yn de Harkema.''



Ze ging op zoek naar een aansprekende vrouwenfiguur en plots was daar in een flits Simke. Broers woont in Burgum en werkt bij de gemeente Achtkarspelen. ,,Ik ryd alle dagen by it Simke Kloostermanhûs yn Twizel lâns.'' ‘De Hoara's fan Hastings', verschenen in 1921, wordt wel de eerste Friese roman genoemd.

Op de moderne lezer zal Kloostermans werk overkomen als gedateerd en nogal hoogdravend, maar haar levensverhaal sprak Broers steeds meer aan. Dat kwam mede door de Simke-lezingen van Gerda van der Wijk. Zij is als adviseur bij de iepenloftspul betrokken; de tekst is van Baukje van Hijum, die Brantgum dit jaar ook ‘Cupido' leverde.

‘Simke, in Frysk fanke' begint in het nu. Sido Ydeman, een Friese jeugdboekenschrijver, wint de Simke Kloostermanpriis. Hij wordt nieuwsgierig naar de naamgeefster van de prijs en gaat op zoek, met behulp van haar boeken en de computer, die op reuzenformaat het decor vormen.



Ydeman volgt Simkes levensloop, hoe ze als enig kind als een prinsesje wordt verwend, reizen maakt, in de ban raakt van de Friese taal en het schrijven, alle kansen krijgt om haar talent te ontplooien, in de betere kringen in Den Haag terechtkomt maar toch naar Friesland terugkeert.

,,Wy brûke wat der oer har bekend is, mar ek de fermoedens dy't teatraal ynteressant binne'', aldus Broers. Er gaat een verhaal dat Jan Ritskes Kloosterman niet echt haar vader is. Ook de mogelijke halfzuster van Simke komt in het verhaal voor. ,,Dan hat se einlings it suske dat se se graach ha woe, mar dan wiist se har ôf.''

Simke stond bekend als een hooghartige dame. Ze zal ook wel een verwend nest zijn geweest, want haar ouders waren ,,alderbarstende mâl mei har'', aldus Broers. Maar tussen Jan Ritskes en zijn vrouw Tryntsje boterde het niet. Het stuk laat zien hoe Simke daar tussenin stond.

,,Wy wolle sjen litte hoe't se wurden is wa't se wie. Se siet tusken twa dingen yn: kies ik foar de bannen, dy't eins te nau binne, of sykje ik de frijheid. Dy beide kanten komme by har âlden wei – dy frijheidsdrang hie sa fan har heit.''

Simke Kloosterman is nooit getrouwd. Haar verloving met een dokter verbrak ze, toen die een praktijk in Holwerd begon. In 1918 verloofde ze zich met de twintig jaar jongere – en homoseksuele - schrijver Douwe Kalma, maar ook dat liep op niets uit. ,,Se dielden de leafde foar de taal. Dêr rekken har sielen elkoar, en dat ha se tink ferward mei leafde yn de sin fan frijerij.'' Van de briefwisseling tussen de twee heeft Simke een deel laten verbranden.



,,Wat hat dêr yn stien? Dat witte wy net. Wat hat dat dochs west, dat se har net bine koe?'' De makers van de voorstelling hebben er hun gedachten over. ,,Se krige wol leafde fan har âlden, mar se krige fan harren net it foarbyld fan hoe't leafde heart te wêzen.''

De vragen die het publiek zich bij dit alles stelt, worden verwoord door schrijver Sido, die rechtstreeks met Simke in gesprek gaat. ,,Hy treast har, hy is lilk op har, hy hâldt har in spegel foar. Ik bin bliid dat wy dy figuer yn it stik brocht hawwe'', zegt regisseur Broers.

Waar ze ook blij mee is, is de locatie in Harkema, themapark De Spitkeet. ,,In poel, in brechje, gers, de loft... eins is der niks. Mar it is gewoan hiel moai. Soms hast de wite wiven oer de poel, dat krijst de gratis en foar niks by.'' Ook de 35 spelers – onder wie vijf die Simke zijn - geven haar een goed gevoel. ,,Wy kieze altyd bewust foar iepen audysjes. Wa't meidwaan wol, krijt in kâns. Der sitte echte talinten by. It is moai om te sjen hoe't dy lytse famkes, as se sa'n jurkje oandogge, ynienen Simke binne.''