Verhuisbericht

Vanaf 2013 wordt het Gouden Gurbe-weblog voortgezet op blogs.lc.nl/goudengurbe.

Gouden Gurbekoek

(Opgestuurd door Sicco Rypma)

Snein 7 oktober wûn ‘It Deiboek’ fan Lokaasje Teater Blauhûs, de Gouden Gurbe foar it bêste Iepenloftspul 2012.

Dizze wike wurdt dat by alle spilers en frijwilligers thús fierd, de spesjale - Gouden Gurbe Koeken - fan bakker Popma fleane dan ek oer de toanbank.

Uitreiking Gouden Gurbes

Sjueryrapport Gouden Gurbes 2012

Fjirtjin iepenloftspullen ha der de ôfrûne simmer yn Fryslân te sjen west. In rekordoantal. Oant no ta rûn 2010 derút mei trettjin produksjes. Ryp en grien kamen fan ’t jier foarby. Fêste klanten en debutanten. Se spilen op bekend terrein of op nije en bysûndere lokaasjes.

It makke de taak fan de sjuery der net makliker op. Doe’t de Ljouwerter Krante yn 2007 – foar de aardichheid – mei it takennen fan Gouden Gurbes begûn, wiene der sân iepenloftspullen dy’t yn fiif kategoryen gading makken nei de byldsjes. De jierren dêrnei wiene it der njoggen en seis. Mar de lêste trije jier binne de oantallen oprûn nei trettjin, tolve en no fjirtjin gadingmakkers. Wêr hâldt it op?

Moatte der de kommende jierren faaks Gouden Gurbes bykomme yn ien of twa kategoryen? In manlik en in froulike haadrol, in manlike en in froulike byrol? Dêr hat de sjuery net it foech oer, mar wy ha it der wol oer hân. Krekt omdat it oanbod stadichoan sa grut wurden is.

Yn alle gefallen hat it der diskear al ta laat, dat de sjuery hjoed seis yn stee fan fiif Gurbes takent. Hoe’t dat sit, hearre jo aanst wol.

Foar ús trijen begûn it allegear begjin juny mei ‘It deiboek’ yn Blauhús, in frije bewurking fan de bekende tv-searje ‘Dagboek van een herdershond’, en it einige heal septimber mei in fleurige, alwer op in tv-searje inte foarstelling: ‘Freonskip, leafde en bruorskip’ yn Donkerbroek.

De measte foarstellingen wiene ek ôflaat fan besteand wurk: in film, in toanielstik, in boek, in tv-rige. Nammenste mear wurdearring hat de sjuery dêrom foar trije nij skreaune stikken: ‘De stim fan Lûdsjewierrum’ fan Hans Brans yn Easterwierrum, ‘Oan de mar fan Langwar’ fan Jules Noyons yn Langwar en ‘Straverus: tiid is in sirkel’ fan Lammert de Vries en Keimpe Vlietstra yn Bantegea.

Twa dingen wol de sjuery noch graach beneame foardat wy oan de útrikking fan de Gurbes ta komme. Iepenloftspulmakkers ha noch wolris oanstriid der in lange sit fan te meitsjen, ynklusyf it skoft tusken de 2,5 en 3 oeren. Dêrom wolle wy graach in útspraak fan de Dútske toanielskriuwer, dichter en filosoof Goethe oanhelje: ,,In der Beschränkung zeigt sich der Meister”.

En twad: it hat foar ús in foarrjocht west om ôfrûne simmer – yn waar en wyn – safolle moais sjen te kinnen. En dat mei tank oan hûnderten frijwilligers foar harren belangeleaze ynset.

De earste Gouden Gurbe is dy foar de bêste foarmjouwing

Dêr gie it al hinne: wa moatte wy no nominearje út safolle kandidaten? Op dit mêd hat der sa’n soad moais te sjen west: de pastorytún fan Blauhús, rekreaasjepark Hoteldebotel yn kuierbosk De Ontwijk by Donkerbroek; dekôr en kostumearring fan ‘Falskspilers’ yn Snakkerbuorren, fan ‘De goede, de minne en de lillike’ in Jorwert en fansels fan ‘De stim fan Lûdsjewierrum’ yn Easterwierrum. En sa hiene wy hjir noch wol in pear neame kind.

Mar de nominaasjes binne diskear foar trije iepenloftdebutanten:

OAN DE MAR FAN LANGWAR – Fan de prachtige lokaasje oan de Langwarder Wielen is treflik gebrûk makke. Mei skûtsjes, jetsky’s, silende jongelju, spilers dy’t yn it wetter reitsje, ensafierder. Dit wie op-en-top lokaasjeteater.

STRAVERUS: TIID IS IN SIRKEL – Yn it natoergebiet De Koepeinse by BANTEGEA waard in spektakelstik opfierd. It lânskip liende him foar it sjen litten fan prachtige bylden: fan in prehistoarysk doarp oant flowerpower-jongelju út it hippy-tiidrek, fan sjongende nimfen en metershege fjoerspuiende draken oant fjoerwurk, speedboaten en motors. Ek oan de kostumearring wie in soad omtinken jûn.

DE DREAM – Yn en om de pastory yn SKEARNEGOUTUM pakte dizze frije bewurking fan Shakespeare syn ‘Midsimmernachtsdream’ út as in lust foar it each. Moaie kostúms, in mearkeseftich begjin en yn it slútstik in betsjoenend moai beljochte bosk, mei de kleurige ballonnen fan Arne Wielheesen. Ek hjir joech de wize wêrop’t fan de lokaasje gebrûk makke wie, in ekstra diminsje oan it stik.

De Gouden Gurbe is foar STRAVERUS. Regy Jan Smit en Sjoukje van der Veen. Produksjelieding Jelle Wesselius.

Gouden Gurbe foar de bêste byrol

Dit wie it dreechste kerwei foar de sjuery. Der wiene sa’n soad goede byrollen, dat it al in hiele toer wie om ta trije nominaasjes te kommen. Om der mar in pear te neamen: Sjoukje Jager yn ‘Falskspilers’, Anja Dijksma as beppe yn ‘Op syk nei Billie’, Bianca Wiersma as de mem fan Peer Gynt, mem Femke Smedema en de fjouwer eigenwize sjueryleden yn it Berne-Iepenloftspul.

Mar nei lang duorjend berie binne wy útkommen op de nominaasjes foar:

AMARENS BERGSTRA YN STRAVERUS, BANTEGEA – As sektaresse Josefien fan projektûntwikkelder Nijdam stapte se kordaat op hege hakken en yn in strak mantelpakje troch de blabze. Se liet har troch neat fan de wize bringe en besocht mei in skel lûd oarder te skeppen yn de gaos om har hinne.

THIJS MEESTER YN SNORRO, LJOUWERT – Spile in oertsjûgjende dûbelrol as El Gringo en El Padre. En rekke yn beide rollen krekt de goeie toan. Driigjend of sabeare-driigjend as preemjejager El Gringo. En ynnimmend as de alles sa goed bedoelende heit fan Snorro, dy’t al syn plannen yn it wetter fallen sjocht.

OANE SWART YN DE GOEDE, DE MINNE EN DE LILLIKE, JORWERT – Marius de Boer, baas fan de bouploech, sûffleur en fersoarger fan de rekwisiten, naam jin hielendal foar him yn. Oertsjûgjend as manusje-fan-alles dat it belije moat yn de drokte fan de akteurs om him hinne, dy’t der in geweldige púnheap fan meitsje.

Net ien fan de trije sjueryleden koe hjir ta in dúdlike kar komme. Dêrom wurde der yn dizze kategory by hege útsûndering TWA Gouden Gurbes takend. En dy binne foar OANE SWART en THIJS MEESTER.

Gouden Gurbe foar de bêste haadrol

De trije nominearden binne:

FOKKE PLANTINGA YN UT ’E LOFT, DRONRYP – Ferline jier hied er in nominaasje foar de bêste byrol as Jan Ritskes Kloosterman, de heit fan Simke. Ditkear foar syn prachtige haadrol yn it tragikomyske ferhaal fan de man sûnder lân op de lofthaven JFK yn New York. Yn de útfiering fan Plantinga groeit Viktor Nikolaj fan in begrutlike siker út ta in ynnimlike persoanlikheid fol selsbetrouwen. Hy draacht de foarstelling.

LIEUWE TOLSMA YN DE GOEDE, DE MINNE EN DE LILLIKE, JORWERT – De stille fan de fjouwer stoere cowboys. Syn kapasiteiten wurden troch syn kollega’s net nei wearde skatten, om’t er nij by it selskip is en út Arum komt. Mar Tolsma lit him der nea of bringe troch alle drokte en gedoch om him hinne.

THEO JAGER YN OAN DE MAR FAN LANGWAR, LANGWAR – Hy spile de Amerikaanske projektûntwikkelder Damian Lewis dy’t mei duvelske wille oanset ta in twaspjalt yn de Langwarder mienskip. In oer alle boegen foute sakeman.

De Gouden Gurbe giet nei FOKKE PLANTINGA.

De ekstra Gouden Gurbe

Dizze Gurbe jout de sjuery de measte frijheid, om’t je der alle kanten mei út kinne. Je kinne selskippen of minsken ris ekstra yn it sintsje sette. Je kinne der in oanmoedigingspriis fan meitsje, je kinne in opfallend elemint út in foarstelling nei foaren helje. Dêrom wurdt oer dizze Gurbe meastentiids ek hiele skoften redendield.

Ut al dat hifkjen en oertinken binne úteinlik de folgjende trije nominaasjes rôle:

CARO KROON - De alsidige frou efter Spoonk: teatermaker, performer, byldzjend keunstner, regisseur en noch folle mear.

UT ’E LOFT, DRONRIJP – Regisseur en bewurkster Jelmar Hoekstra hat sjen litten hoe’t je in suksesfilm - ‘The terminal’ - yn in foarm jitte kinne dy’t him as iepenloftspul in eigen gesicht jout.

JAAP GROEN – Dit iepenloftseizoen de ûntwerper fan it prachtige abstrakte dekôr mei de dakpannen fan ‘Peer Gynt’, fan it strakke houten dekôr en de dêrby hearrende houten rekwisiten yn ‘Op syk nei Billie’ en fan it fantasyrike dekôr mei de put, de ferskate lûkjes en de enoarme efterwand mei al syn mooglikheden yn ‘De stim fan Lûdsjewierrum’.

De ekstra Gouden Gurbe is foar JAAP GROEN.

Gouden Gurbe foar de bêste foarstelling

De sjuery is op de folgjende nominaasjes útkommen:

DE STIM FAN LÛDSJEWIERRUM, BERNE-IEPENLOFTSPUL EASTERWIERRUM – Dekôr en kostúms binne yn Easterwierrum altyd goed fersoarge en in geniet foar it each. Dêr kaam no in orizjineel ferhaal fan Hans Brans by, mei in knypeach nei alle Idols- en X-factor-eftige programma’s fan hjoed-de-dei. It stik joech de bern alle romte om te dûnsjen en te sjongen op de hiel fariearde, maklik yn it ear lizzen ferskes fan Peter Sijbenga.

IT DEIBOEK, BLAUHÚS – Frisse, oan Blauhús oanpaste ferzy fan ‘Dagboek van een herdershond’. De kreaze lokaasje is fernimstich brûkt, mei ferrassende regy-fynsten lykas it brûken fan filmbylden fan ûnder oare Blauhúster heechtiidsdagen. Of lykas it yn tsjerke spyljende twadde bedriuw, it moaie loopke fan it tsjerkebestjoer, de telefoanpetearen en de skoalklasse yn de pastory, it brûken fan it Gregoriaansk en de besite fan Gerard Reve. Dat alles waard stipe troch in deeglike rolbesetting. In yndrukwekkend debút.

DE GOEDE, DE MINNE EN DE LILLIKE, JORWERT – Westernferzy fan de suksesfolle klucht ‘Noises off’ c.q. ‘Wat in teater’. Mei in soad gong brocht. In stik dat it ha moat fan in soad goede akteurs mei in perfekt gefoel foar timing. Sels yn de heechste fersnelling fleach de klucht nearne út ’e bocht. Mei de nedige selsspot oangeande it Jorwerter Iepenloftspul en in kreas ôfwurke draaidekôr.

De Gouden Gurbe foar de bêste foarstelling fan 2012 is foar It Deiboek. Regy en bewurking Karin Idzenga nei in tekst fan Hartman Witteveen.

Deadlike losse flodders yn de notaristún

Hoe rûch it der mei alle sjitpartijen en alle fysike en ferbale kreauwerij ek omwei giet yn it toanielstik 'De goede, de minne en de lillike' fan regisseur Meile Schuurman, it echte wyldwest spilet him efter de kûlizen ôf.

 Troch Sietze de Vries, foto's Niels Westra

 Dêr steane de toanielspilers, dy't op it poadium dogge oft se elkoar deameitsje wolle, elkoar echt nei it libben. Regisseur Tjerk Kooistra hat de klucht 'Wat in teater' fan Michael Frayn - in klucht yn in klucht - kombinearre mei it cowboykeboartsjen út syn bernetiid. It resultaat is ien fan de healwiiste Jorwerter iepenloftspullen oait, dat - troch in oerdie oan kreative ynfallen - sa no en dan yn kûgelsfeart út 'e bocht fleant.

De titel is ûntliend oan 'The good, the bad and the ugly', mar de iepeningssêne is in knypeach nei dy oare ferneamde spagettiwestern, 'Once upon a time in the west'.

Draai it yn dat filmepos om it wreken fan in sadistyske moard, yn de klucht 'De goede, de minne en de lillike' giet it wat luchtiger om en ta: dêr steane de spanningen tusken de spilers en de regisseur fan it Jorwerter iepenloftspul sintraal. Dy fariearje fan in jonge akteur mei klachten oer in te lytse rol oant in âlde akteur mei in drankprobleem.

Fierwei de measte swierrichheden ûntsteane lykwols troch de grutte promiskuïteit fan de regisseur en de spilersploech. Foar it skoft is it publyk tsjûge fan de generale repetysje fan 'De goede, de minne en de lillike'. Yn it stik sels sitte fernimstige grappen oer it digitale betellingsferkear en de mobyltsjesferslaving fan twa ieuwen letter, mar it lûdst wurdt der lake as de spilers de gek mei harsels en it Jorwerter iepenloftspul hawwe.

Net allinne yn de tekst ek mei it spyljen rikt Jorwert sa no en dan nei grutte komyske hichten. De útfergruttingen fan de personaazjes en fan de rollen dy't se spylje binne ekstreem, de akteur tjirgje har folslein út.

Nei it skoft sjocht it publyk tsjin de efterkant fan it dekor oan. Dêr binne de spilers harsels en ferdwynt de dûbelde boaium fan in akteur en in personaazje yn ien persoan. It is yn haadsaak slapstick wat troch it ûntbrekken fan dy dûbele laach oerbliuwt.

Healwei de twadde helte krijt it draaidekor foar de twadde kear in slinger en is it publyk tsjûge fan de alderlêste foarstelling fan it 59'ste iepenloftspul fan Jorwert. Dan giet it pas echt los. In weach oan kreative ynfallen spielt oer it toaniel. Wurdboarterijen, falpartijen, trijedûbele sheriffs, konsesjes oan de net-Frysktalige John de Mol, de humor wurdt mei bulten en yn alle mooglike ferskiningsfoarmen oer de taskôger útstoart.

Wylst de losse flodders op it toaniel ynruile wurde foar echte kûgels, rekket de taskôger troch alle ferbale en oare kolder hieltyd fierder yn it ferhaal fertize. As op it poadium de earste deaden falle, binne der al te folle losse flodders oer en wer sketten om wêr dan ek noch oer yn te sitten. En bliuwt it publyk mei lege hannen efter . Kreative ynfallen kinne, as it der te folle binne en as se har folslein lossjonge fan in ferhaal, soms like deadlik wêze as kûgels.

Plak: de notaristún, Jorwert. Barren: iepenloftspul 'De goede, de minne en de lillike'. Tekst, bewurking en regy: Tjerk Kooistra. Belangstelling: sa'n 500 besikers.

Donkerbroek - Freonskip, leafde en bruorskip

In ferhaal oer in fakânsjepark yn de jierren santich. Janus hat syn saak ferkocht om in nije takomst yn de rekreaasje te begjinnen. Mar hy komt yn finansjele swieriichheden troch in boekhâldkundige flater. De fêste stamgasten fan Hotel de Botel hawwe wol in idee om dat gat te tichtsjen, mar dat betsjut dat se de kriminaliteit yn moatte.

 It ferhaal is skreaun troch Tjerk Kooistra, dy't it basearre hat op de tv-rige oer ‘t Vrije Schaep. Tineke Nicolai nimt de regy foar har rekken.

 14, 15, 19, 21 en 22 septimber; 20.30 oere. Plak: it bûten ‘Ontwijk', Donkerbroek.

Jorwert - De Goede, de Minne & de Lillike

Jorwert bringt fan 't jier ‘De Goede, de Minne en de Lillike', in komyske western oer de leafde, ferjilding, ear en habsucht. As trije cowboys in bank oerfalle wolle, rint alles net earlik sa't se tocht hiene. In mysterieus frommes en in fijân dy't ferjilding siket, komme mei de klompen yn it spul. Boppedat docht al gau bliken dat de rollen foar de skermen hiel ticht by de akteurs komme dy't se spylje.

 Tekst, oersetting en bewurking binne fan Jan Schotanus en Tjerk Kooistra; de lêstneamde docht ek de regy.

 1, 2, 7, 8, 14, 15, 19, 21 en 22 septimber; 20 oere. Plak: notaristún, Jorwert.

Voor en achter de schermen in Jorwert

Foto LC/Niels Westra

Het publiek dat in september naar de Jorwerter notaristuin komt voor het jaarlijkse iepenloftspul, krijgt een kijkje voor én achter de schermen. De voorstelling ‘De Goede, de Minne en De Lillike’ is deels gebaseerd op ‘Noises off!’, waarmee Tryater ruim tien jaar geleden succes had onder de titel ‘Wat in teater!’. In Jorwert gaat het stuk óver de Jorwerter ‘iepenloftploech’, die een komische western op de planken zet. In het draaibare decor van Ekko de Bakker worden de spelers gevolgd tijdens de laatste repetitie, achter de schermen en ten slotte bij de laatste voorstelling.

Sabeare histoarje yn in âlde reidkragge

It is tydlik allegear drokte yn natoergebiet De Koepeinse by Bantegea. It Fryske Gea is mar romhertich yn it tastean fan minsklike aktiviteit op dit moaie plakje. Boaten, trekkers, scooters, in motor, in auto, graafmasines, karbidknallen, reekgerdinen - de Bantegeasters pakke flink út mei harren earste iepenloftspul.

Bantega verzint eigen geschiedenis

Een kruispunt met een paar nieuwbouwhuizen, meer is Bantega niet. Toch staan er zaterdag zeventig mensen op het podium in ‘Straverus, de tiid is in sirkel’.

Het klikt tussen regisseur Jan Smit uit Beetsterzwaag en de spelers van toneelgezelschap Opnij Feriene in Bantega. Drie keer op rij haalde de vereniging onder zijn leiding het hoogste aantal punten in de jaarlijkse ‘kriich’ van de Stichtig Amateurtoaniel Fryslân, de laatste keer met de klucht ‘Wat in teater’. Voor het bestuur, dat al langer de wens koesterde eens een iepenloftspul te spelen, was dat een reden om spijkers met koppen te slaan. ,,Wy doare it wol oan mei dy’’, kreeg Smit te horen.

Foto Simon Bleeker